Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), gerçek bir ölüm veya ölüm tehdidi, ağır yaralanma, bireyin fiziksel bütünlüğünü tehdit eden bir durumla karşılaşma ya da böyle bir duruma tanık olma gibi ağır travmatik olaylardan sonra ortaya çıkabilen, özgül belirtilerle kendini gösteren bir tablo olarak tanımlanmaktadır.
Belirtiler üç aydan kısa sürdüğünde “akut”, daha uzun sürerse “kronik” TSSB adı verilir. Klinik açıdan önemli bir özellik de travmatik yaşantıdan 6 aydan uzun bir süre sonra ortaya çıkan tiplerdir; bunlara “gecikmeli başlangıçlı” TSSB denir.
Her bireyin genetik özellikleri, fiziksel yapısı, psikolojik yaşantı geçmişi ve yaşanılan travmatik durum için motivasyonu, belirli stresörlerle baş etme yöntemleri farklıdır. TSSB, özellikle genç erişkin, bekar, boşanmış, dul, ekonomik yönden zayıf veya sosyal yönden izole kişilerde daha sık görülmektedir.
Risk altındaki kişilerde (savaş, çatışma, cinayet veya doğal afet yaşama gibi) TSSB oranı %58’e kadar çıkabilmektedir. İnsanların neden olduğu travmalar, doğal felaketlerden daha fazla TSSB oluşturabilir. Aynı travmayı yaşayan herkes TSSB geliştirmez; stres kaynağının hasta için öznel anlamı önemlidir.
Risk faktörleri şunlardır:
- 15 yaşından önce psikolojik travma yaşamak
- Sosyal desteğin yetersiz olması
- Psikiyatrik hastalığa yatkınlık (özellikle anksiyete bozukluğu ve majör depresyon)
- 10 yaşına gelmeden aileden ayrılmak
TSSB’ye Neden Olan Travmalar
TSSB gelişmesine yol açabilecek travmalar şunlardır:
- Askeri çatışmaya katılma, saldırıya uğrama, işkence
- Savaşta esir düşme, toplama kamplarında bulunma
- Doğal veya insan kaynaklı felaketlerle karşılaşma
- Ciddi trafik kazaları, yaşamı tehdit edici hastalık tanısı alma
Çocuklar için, korku, vahşet veya yaralanma olmasa bile, gelişime uygun olmayan cinsel deneyimler travmatik olay olarak kabul edilir. Ayrıca:
- Ciddi yaralanmaya veya ölüm olayına tanık olma
- Ceset veya ceset parçalarını görme
- Yakın bir arkadaş veya aile üyesinin ölümü veya travma yaşamasını öğrenme
İnsan tarafından yapılan travmalar, hastalığın gelişme riski, şiddeti ve süresini artırır. Bazı durumlar ise, sıradan gibi görünen olaylar, kişi için öznel anlam taşıdığı için TSSB’ye neden olabilir.
Stresörün Etki Şiddetini Artıran Etkenler
- Birey için öznel anlam taşıması
- Karşı karşıya kalma süresinin uzaması
- Karşılaşmanın ani ve hazırlıksız olması
- Katastrofik doğası
- İnsan kaynaklı olması
- Ölüm tehdidi içermesi
- Fiziksel yaralanma ile birlikte olması
- Gaddarlık ve insanlık dışı olay içermesi
- Kişide suçluluk duygusu uyandırması
- Kişinin köşeye sıkıştırılmış hissetmesi
Kaynak: DSM-V
